✍ ایام عمر چو گل به رفتن شتاب کرد
ساقی به دورِ باده‌ی گلگون شتاب کن

✍ «حافظ»

✍ در مصراع اول با تشبیهی روبرو هستیم که تمام پایه‌های آن ذکر شده‌اند.

✍ « ایام گل » مشبه ، « عمر » مشبهٌ به ، «چو» ادات تشبیه و «رفتن » وجه تشبیه است.

✍ شاعر توانسته با تصرفی که در طبیعت کرده است (تصرف در طبیعت خیال نامیده می‌شود و تشبیه ، استعاره ، کنایه و مجاز صور خیال‌اند )

✍ و پیوند شباهتی که میان ایام گل وعمر پدید آورده ، گذران روزگار حکمرانی گل را 
به بهترین شکل تصویر کند و ذهن مخاطب برای فهم این تشبیه نیاز مند تلاش نیست.زیرا پایه‌های تشبیه همه بیان شده‌اند.

✍ چودریای خون شد همه دشت و راغ
جهان چون شب و تیغها چون چراغ

✍ «فردوسی»

✍ در این بیت با چهار تشبیه روبرو هستیم.

✍ دشت و راغ به دریا ، جهان به شب ، تیغها به چراغ ، تشبیه شده است.

✍ شاعر وجه شبه را به عمد نیاورده است تا ذهن مخاطب را به تلاش وا دارد.

✍ و بارزترین صفت مشبهٌ به اول دریایی از خون را دریابد و سپس به راز همانندی
مشبه و مشبهٌ به که سرخ رنگی است پی ببرد.

✍ نکته‌ی دیگری که خواننده پس از کندو کاو در می‌یابد پیدا کردن تضادی که میان دو وجه شبه در مصراع دوم است زیرا اولی تاریکی و دومی روشنی است و این نیز بر خیال‌انگیزی شعر افزوده است.

✍ قابل ذکر است که ذکر وجه شبه ، شباهت طرفین تشبیه را محدود می‌کند و مانع تلاش ذهن می‌گردد.

✍ اما حذف آن این امکان را برای ذهن فراهم می‌آورد تا هر نوع شباهتی را میان طرفین جستجو کند.

✍ و سرانجام مناسب‌ترین و برجسته‌ترینِ آنها را پیدا کند.

✍ تو سرو جویباری ، تو لاله‌ی بهاری
تو یار غمگساری ، تو حور دلربایی

✍ « فرخی سیستانی »

✍ در این بیت شاعر یار خود را به سرو ، لاله و حور تشبیه کرده و منظور وی اغراق در زیبایی و کمال اوست 

✍ و در تمام تشبیهات تنها طرفین تشبیه بیان شده است  و ادات و وجه شبه حذف گردیده است

✍ با این کار اغراق در همسانی و اتحاد مشبه و مشبهٌ به ، به اوج رسیده و هیچ نشانه‌ای بر جدایی طرفین تشبیه از هم  وجود ندارد.

✍ ذهن باید با تلاشی بسیار این شباهت را دریابد و در پی وجه شبه باشد.

✍ در واقع فهم این نوع تشبیهات نیازمند تلاش ذهنی دو برابر است. به همین علت روی خواننده تاثیر بیشتری دارد.

✍ این نوع تشبیه را «بلیغ» می‌گویند و رساترین نوع تشبیه است و تاثیر آن از انواع دیگر بیشتر است.

✍ دست از مسِ وجود چو مردان ره بشوی
تا کیـــمیــــایِ عشق بیــابیّ و زر شوی

✍ « حافظ »

✍ در این بیت به ترکیب مس وجود دقت کنید. پیوندی که میان این دو واژه وجود دارد شباهت است.

✍ این دو، طرفینِ یک تشبیه هستند که ادات و وجه تشبیه آنها حذف شده است.

✍ « وجود » مشبه و « مِس » مشبهٌ به است. 

✍ در واقع این یک تشبیه بلیغ است که طرفین تشبیه با مصوت کوتاه «ــِــ» ( کسره‌ی اضافه ) به یک دیگر پیوسته‌اند.

✍ این نوع تشبیه بلیغ  را در دستور زبان فارسی « اضافه تشبیهی » می‌گویند.

✍ بنا بر این :

✍ وجه شبه و ادات تشبیه می‌توانند از یک تشبیه حذف شوند.

✍ حذف وجه شبه باعث تلاش ذهنی و لذت ادبی بیشتر می‌گردد و بر تاثیر تشبیه می‌افزاید.

✍دحذف ادات تشبیه ادعای اتحاد و همسانی مشبه و مشبهٌ به را قوی‌تر می‌کند و تلاش ذهن را بیشتر می‌سازد.

✍ تشبیهی که ادات و، وجه شبه آن خذف شود « بلیغ » نام دارد.

✍ تشبیه بلیغ بر دو نوع است : 

✍ ۱ - اسنادی ، که « مشبهٌ به » به « مشبه» اسناد داده می‌شود. مانند علم نور است.

✍ ۲ - اضافی که آن را «اضافه تشبیهی» می‌خوانند و یکی از طرفین تشبیه به دیگری اضافه می‌شوند مانند : درختِ دوستی ، ( مشبهٌ به ، به مشبه ) لبِ لعل ( مشبه ، به مشبهٌ به ) مسِ وجود ، قدِ سرو و ...

✍ تشبیه بلیغ رساترین و زیبا‌ترین آنهاست و تاثیر آن از انواع تشبیهات دیگر بیشتر است

به نقل از کانالرتلگرامی علوم فنون ادبی